استیبل کوینها نوعی از ارزهای دیجیتال هستند که با هدف حفظ ثبات قیمتی طراحی شدهاند. برخلاف رمزارزهایی مانند بیتکوین یا اتریوم که قیمت آنها دائماً در نوسان است، استیبل کوینها طوری ساخته شدهاند که تا حد زیادی از این نوسانات دور باشند. این ثبات معمولاً از طریق پشتوانه مالی (مثل دلار آمریکا یا طلا) یا با استفاده از الگوریتمهای هوشمند ایجاد میشود که عرضه این ارزها را متناسب با میزان تقاضا تنظیم میکنند.
استیبل کوینها برای اولین بار در سال ۲۰۱۴ وارد بازار شدند و خیلی زود جایگاه ویژهای در دنیای رمزارزها پیدا کردهاند. در ادامه هر آن چیز که باید درباره این رمز ارز بدانید را بررسی میکنیم.
چرا استیبل کوینها به وجود آمدند؟
وقتی بازار ارزهای دیجیتال شکل گرفت، کاربران با یک چالش بزرگ روبهرو شدند: نوسانات شدید قیمتی. برای مثال، ممکن بود قیمت یک رمزارز مثل بیتکوین در عرض چند ساعت بالا یا پایین برود. این موضوع باعث میشد استفاده از آن به عنوان پول برای پرداختهای روزمره یا ذخیره دارایی، کار سادهای نباشد.
از این رو، برای حل این مشکل، استیبل کوینها معرفی شدند. هدف اصلی آنها این بود که ارزش خود را به داراییهای با ثبات مثل دلار آمریکا، طلا یا پشتوانههای دیگری گره بزنند تا قیمتشان ثابت باقی بماند و کاربران بتوانند با خیال راحت از آنها استفاده کنند.
استیبل کوینها چه کاربردهایی دارند؟
استیبل کوینها به خاطر ثبات قیمتی که دارند، خیلی زود جای خودشان را بین کاربران ارز دیجیتال پیدا کردند. این رمز ارزها که روی بلاک چین ساخته شدند، نهتنها امنیت بالایی دارند، بلکه خیلی راحت میتوان از آن به عنوان پول دیجیتال استفاده کرد. در ادامه کاربردهای استیبل کوینها را بررسی میکنیم:
۱. استفاده در صرافیها به جای پولهای سنتی
اولین و اصلیترین کاربرد استیبل کوینها این بود که به جای دلار یا ارزهای رسمی در صرافیها استفاده شوند. چون بیشتر رمز ارزها نوسان زیادی دارند، استیبل کوینها به معاملهگرها کمک کرد تا وقتی نمیخواهند از بازار خارج شوند، داراییهایشان را به یک ارز با قیمت ثابت تبدیل کنند و از نوسانات در امان بمانند.
۲. سود گرفتن با سپردهگذاری یا وامدهی
در دنیای Defi یا همان خدمات مالی غیرمتمرکز، استیبل کوینها راه خوبی برای سرمایهگذاری هستند. مثلاً میتوانید استیبل کوینهایتان را در یک پلتفرم وامدهی قرار دهید و سود بگیرید. حتی گاهی این سود از سود حسابهای بانکی معمولی هم بیشتر است.
از طرفی، میتوان با داشتن رمز ارزهای دیگر، بدون نیاز به مراجعه به بانک یا طی کردن روندهای پیچیده، وام هم گرفت. البته فراموش نکنید که برخلاف بانکها، این وامها بیمه دولتی ندارند و خودتان مسئول حفظ داراییهایتان هستید.
۳. استفاده در برنامههای غیرمتمرکز (مثل صرافیهای بدون واسطه)
از آنجایی که استیبل کوینها با قراردادهای هوشمند کار میکنند، در خیلی از برنامههای مالی جدید استفاده میشوند. یکی از معروفترین کاربردهایشان، در صرافیهای غیرمتمرکز است. در این صرافیها، خرید و فروش به صورت مستقیم بین افراد انجام میشود و خبری از واسطه یا کارمزدهای بالا نیست.
۴. پرداخت حقوق و انتقال پول به کشورهای دیگر
یکی دیگر از کاربردهای خیلی جالب استیبل کوینها این است که شرکتها میتوانند با آن حقوق پرداخت کنند. مخصوصاً برای کارمندهایی که در کشورهای مختلف کار میکنند، چون ارسال پول با استیبل کوین خیلی سریعتر و ارزانتر از سیستمهای بانکی سنتی است.
در بلاکچین، انتقال پول حتی ممکن است در چند دقیقه انجام شود، ولی با سیستمهای بانکی معمولی، این کار چند روز طول میکشد و کارمزد زیادی هم دارد.
۵. حفظ ارزش دارایی و کاهش ریسک
همانطور که میدانید، قیمت ارزهای دیجیتال مثل بیتکوین و اتریوم ممکن است بهشدت بالا و پایین رود. اما استیبل کوینها چون به دلار یا یک دارایی ثابت دیگر وابستهاند، نوسان خاصی ندارند. برای همین، برای کسی که میخواهد داراییهایش را داخل دنیای رمزارزها نگه دارد و در عین حال نگران افت قیمت نباشد، استیبل کوین گزینه خوبی است.
چگونه ارزش استیبل کوین ثابت میماند؟
در دنیای مالی، ارزهای رسمی مانند دلار یا یورو به کمک بانکهای مرکزی و نهادهای دولتی قیمت نسبتاً ثابتی دارند. این نهادها با سیاستهای مالی و پولی تلاش میکنند تا از نوسانات شدید قیمت جلوگیری کنند.
بیشتر استیبل کوینها هم به یک دارایی خاص مثل دلار آمریکا یا طلا متصل هستند. یعنی هر واحد از استیبل کوین، معادل با ارزش یک دلار یا مقدار مشخصی از طلاست. به این نوع وابستگی، “peg شدن” گفته میشود؛ یعنی ارزش استیبل کوین به یک دارایی مشخص گره خورده است.
برای اینکه این وابستگی بهطور دقیق حفظ شود، معمولاً از روش «پشتوانه مالی» استفاده میشود. مثلاً اگر یک میلیون استیبل کوین در بازار عرضه شده باشد، باید به همان اندازه دارایی واقعی (مثلاً یک میلیون دلار) در حسابی ذخیره شده باشد.
اگر به هر دلیلی قیمت استیبل کوین در بازار نوسان پیدا کند و از ارزش واقعی خود فاصله بگیرد، معاملهگران حرفهای وارد بازار میشوند و با خرید و فروش، این فاصله را از بین میبرند. این فرآیند باعث میشود ارزش استیبل کوین نزدیک به دارایی مرجع خود باقی بماند.
انواع استیبل کوینها
انواع مختلفی از استیبل کوینها در بازار وجود دارد که هر کدام مکانیسم خاص خود را برای حفظ ثبات دارند. برخی از رایج ترین انواع عبارتند از:
-
استیبل کوینهای با پشتوانه ارزهای فیات
این نوع از استیبل کوینها، برای حفظ ثبات قیمت، معادل هر توکن خود را بهصورت ارز واقعی (مانند دلار) ذخیره میکنند. برای مثال، اگر ۱۰ هزار توکن در بازار وجود داشته باشد، باید ۱۰ هزار دلار بهعنوان پشتوانه در حسابی نگهداری شود.
این ذخایر معمولاً توسط یک شرکت یا نهاد مرکزی مدیریت میشوند که موظف است:
- بهصورت منظم موجودیها را حسابرسی کند.
- با نهادهای قانونی همکاری داشته باشد.
- قوانین احراز هویت (KYC) و مقابله با پولشویی (AML) را رعایت کند.
یعنی برای خرید مستقیم این نوع استیبل کوینها، باید اطلاعات شناسایی خود را ثبت کنید، مثل نام، شماره ملی یا تصویر کارت شناسایی.
پس از اینکه توکنها وارد بازار شدند، کاربران میتوانند آزادانه آنها را ارسال یا دریافت کنند. اما باید بدانید که شرکت صادرکننده میتواند در شرایط خاصی (مثل سرقت، کلاهبرداری یا دستور پلیس) بعضی حسابها را مسدود کند. این اتفاق در گذشته هم برای برخی استیبل کوینها افتاده است.
-
استیبلکوینهای با پشتوانه رمز ارز
این نوع از استیبلکوینها بهجای پول رسمی، با استفاده از رمز ارزهای دیگر پشتیبانی میشوند. یعنی بهجای دلار یا یورو، پشتوانه آنها ارزهایی مانند بیتکوین یا اتریوم است.
ویژگی مهم این نوع استیبلکوینها این است که معمولاً بیشپشتوانه (Overcollateralized) هستند. یعنی ارزش داراییهایی که پشتوانه آنها هستند، بیشتر از مقدار استیبلکوینهای منتشر شده است. برای مثال، ممکن است برای انتشار ۵۰۰ دلار استیبلکوین، حدود ۱۰۰۰ دلار اتریوم بهعنوان پشتوانه نگهداری شود. این کار کمک میکند که حتی در زمان نوسانات شدید بازار، قیمت استیبلکوین ثابت باقی بماند.
-
استیبلکوینهای با پشتوانه کالا
پشتوانه این مدل استیبلکوینها، کالاهای فیزیکی مثل طلا، نقره، نفت یا حتی املاک هستند. یکی از رایجترین پشتوانههای این نوع از استیبلکوینها طلا است. البته باید به این نکته توجه داشت که قیمت کالاها هم مانند طلا میتواند در بازار بالا و پایین شود، بنابراین این نوع استیبلکوینها نیز در معرض ریسک نوسان ارزش قرار دارند.
با این حال، یکی از مزایای استیبلکوینهای کالامحور این است که میتوانید بدون نیاز به خرید مستقیم کالای فیزیکی، مثل یک شمش طلا یا زمین، در آنها سرمایهگذاری کنید. بهعنوان مثال، خرید و نگهداری فیزیکی طلا در بسیاری از مناطق دشوار و پرهزینه است، اما با داشتن توکن آن در قالب استیبلکوین، سرمایهگذاری سادهتر میشود.
همچنین میتوانید در صورت نیاز، آنها را با پول نقد معاوضه کنید یا حتی درخواست دریافت کالای واقعی را داشته باشند.
-
استیبلکوینهای الگوریتمی یا ترکیبی
این نوع از استیبلکوینها بهجای داشتن پشتوانه فیزیکی یا رمزارزی، بر پایه الگوریتمها و قراردادهای هوشمند عمل میکنند. به زبان ساده، الگوریتمها تلاش میکنند تا با استفاده از عرضه و تقاضا، قیمت استیبلکوین را ثابت نگه دارند.
عملکرد این استیبلکوینها کمی شبیه بانکهای مرکزی است. وقتی قیمت استیبلکوین بیشتر از قیمت موردنظر میشود، سیستم الگوریتمی داراییهایی را خریداری میکند. برعکس، اگر قیمت آن کمتر از مقدار تعیینشده شود، سیستم توکنها را از بازار خارج یا توکنسوزی میکند تا تعادل دوباره برقرار شود.
با این حال، این نوع از استیبلکوینها در برابر اتفاقات پیشبینینشده یا شرایط خاص بازار (مانند نوسانات شدید یا بحرانهای مالی ناگهانی) آسیبپذیرتر هستند. در چنین مواقعی، اگر پشتوانه کافی وجود نداشته باشد، ممکن است قیمت آنها از حالت تثبیتشده خارج شود.
-
استیبلکوینهای بدون پشتوانه
این نوع از استیبلکوینها شبیه به استیبلکوینهای الگوریتمی هستند اما هیچ نوع پشتوانهای، چه رمز ارزی چه کالایی، ندارند. در واقع، این کوینها خودشان را از طریق فرآیندهای الگوریتمی پیچیده «خود پشتیبانی» میکنند.
نحوه عملکرد آنها به این صورت است که با توجه به عرضه و تقاضا در بازار، تعداد کوینهای در گردش را افزایش یا کاهش میدهند تا قیمت ثابت بماند.
فرض کنید قیمت یک استیبلکوین به نام “A” برابر با ۱ دلار باشد. اگر به هر دلیلی قیمت آن به ۰٫۷۰ دلار کاهش یابد، یعنی عرضه آن بیشتر از تقاضا شده. در این حالت الگوریتم با استفاده از درآمد حاصل از فعالیت خود (که به آن seigniorage میگویند) بخشی از کوینها را میخرد و آنها را از چرخه خارج میکند تا عرضه کاهش یافته و قیمت دوباره به ۱ دلار برسد.
اگر درآمد کافی برای خرید بیشتر وجود نداشته باشد، سیستم اقدام به صدور سهام seigniorage میکند؛ به این معنا که کاربران با خرید این سهام در گسترش شبکه استیبلکوین سرمایهگذاری میکنند. بر عکس این مورد هم، یعنی زمانی که قیمت استیبلکوین از ۱ دلار بالاتر میرود، الگوریتم شروع به ایجاد توکنهای جدید میکند تا عرضه افزایش یابد و قیمت مجدداً به ۱ دلار بازگردد.
مزایای استیبل کوینها
یکی از مهمترین مزایای استیبل کوینها، ثبات قیمتی آنهاست. به همین دلیل میتوان از آنها برای انجام تراکنشهای روزمره یا نگهداری دارایی استفاده کرد، بدون اینکه نگرانی بابت کاهش ناگهانی ارزش آنها وجود داشته باشد. همچنین، چون بر بستر بلاکچین فعالیت میکنند، انتقال آنها سریع، شفاف و قابلپیگیری است.
برخلاف ارزهای سنتی که معمولاً تحت کنترل بانکهای مرکزی هستند، استیبل کوینها قابلیت تعامل با قراردادهای هوشمند و برنامههای غیرمتمرکز (DApps) را نیز دارند. یعنی میتوان از آنها در سیستمهای مالی نوین مبتنی بر بلاکچین استفاده کرد. از طرفی، دسترسی به خدمات مالی غیر متمرکز از جمله دریافت وام، بیمه داراییهای دیجیتال یا کسب سود از سپردهگذاری، از دیگر مزایای آن است.
معایب استیبلکوینها
در کنار تمام مزایایی که استیبلکوینها به همراه دارند، ریسکها و چالشهایی نیز وجود دارد که نباید نادیده گرفته شوند. یکی از مهمترین این موارد، ریسک طرف مقابل است؛ به این معنی که ممکن است شرکت یا نهادی که استیبلکوین را منتشر کرده، در بازخرید توکنها بر اساس پشتوانه اعلامی خود دچار مشکل شود یا از انجام آن خودداری کند.
همچنین، برخی استیبلکوینهایی که پشتوانه آنها ارز فیات است، این پشتوانه را از طریق اوراق بدهی کوتاهمدت و بدون تضمین تأمین میکنند. در صورتی که شرکت صادر کننده نتواند بدهی را پرداخت کند، سرمایه کاربران در معرض خطر قرار میگیرد.
در شرایط بحرانی بازار نیز احتمال دارد که ارزش استیبلکوین از نرخ مرجع خود فاصله بگیرد و همین موضوع میتواند باعث بالا رفتن قیمت خرید سایر رمز ارزها شود.
استیبلکوینهای الگوریتمی نیز در برخی شرایط مانند طرحهای پانزی (ponzi scheme) عمل میکنند، یعنی اگر کاربران جدید وارد شبکه نشوند، ممکن است کل سیستم دچار فروپاشی شود.