استیبل کوین الگوریتمی (Algorithmic Stablecoin) یکی از جذابترین و در عین حال بحثبرانگیزترین نوآوریها در دنیای رمزارزهاست. این نوع خاص از ارز دیجیتال، با تکیه بر الگوریتمها و قراردادهای هوشمند، تلاش میکند بدون نیاز به پشتوانه فیزیکی یا وثیقه کامل، ارزش خود را ثابت نگه دارد.
اگر تاکنون نامهایی مثل TerraUSD یا Frax به گوشتان خورده و نمیدانستید دقیقاً چطور عمل میکنند یا چرا بعضیها آنها را ستایش میکنند و بعضی دیگر از آنها فراریاند؛ تا پایان مقاله همراه ما باشید تا از پشت پرده این فناوری پرچالش و پرپتانسیل سر دربیاورید.
استیبل کوین الگوریتمی (Algorithmic Stablecoin) چیست؟
استیبل کوین الگوریتمی (Algorithmic Stablecoin)، دستهای از ارزهای دیجیتال هستند که برخلاف سایر انواع استیبل کوین، پشتوانه کامل ندارند. یعنی بهجای آنکه با دارایی واقعی مثل دلار آمریکا یا طلا پشتیبانی شوند، قیمت آنها از طریق الگوریتمها و قراردادهای هوشمند کنترل میشود.
یکی از نمونههای شناختهشده این نوع ارزها، TerraUSD است که روی یک بلاک چین به نام Terra ساخته شده و از توکنی به اسم LUNA برای حفظ ثبات خود استفاده میکند. این مدل، نسبت به استیبل کوینهای سنتی، سرمایه کمتری نیاز دارد اما در عین حال ممکن است با مشکلاتی مثل نوسانات شدید قیمت مواجه شد.
با توجه به این معایب، چرا به استیبل کوین الگوریتمی نیاز داریم؟ مهمترین دلیل آن، شفاف بودن نحوه عملکردشان است. چون همه چیز توسط کد و الگوریتم انجام میشود، میتوان از طریق بررسی کدها مطمئن شد که همه چیز طبق برنامه پیش میرود.
البته برای درک درست و دقیق این نوع ارز دیجیتال، باید انواع مختلف استیبل کوینهای الگوریتمی، عوامل مؤثر بر موفقیت آنها و همچنین ریسکهایی که با خود دارند را بشناسید.
استیبل کوین الگوریتمی (Algorithmic Stablecoin) چگونه کار میکند؟
یکی از رایجترین مدلهای طراحی این نوع ارز دیجیتال، سیستم دوتوکنی است. در این ساختار یک توکن بهعنوان استیبل کوین عمل میکند و تلاش دارد همیشه ارزشی برابر با ۱ دلار داشته باشد. توکن دوم برای کنترل نوسانات بازار استفاده میشود و به حفظ قیمت توکن اول کمک میکند. به این توکن دوم “توکن تنظیمکننده” یا “share token” هم گفته میشود.
برای مثال، در شبکه Terra، دو توکن وجود دارد:
- TerraUSD (استیبل کوین)
- LUNA (توکن پشتیبان)
این دو توکن طوری طراحی شدهاند که با همکاری همدیگر، قیمت TerraUSD را روی عدد ۱ دلار نگه دارند. بهعنوان نمونه:
- اگر قیمت TerraUSD بیشتر از ۱ دلار شود، دارندگان LUNA میتوانند توکن خود را به TerraUSD تبدیل کنند و از این تفاوت قیمت سود ببرند.
- اگر قیمت TerraUSD پایینتر از ۱ دلار برود، معاملهگران میتوانند TerraUSD را خریده و به LUNA تبدیل کنند که این کار باعث کاهش عرضه TerraUSD در بازار و در نتیجه بالا رفتن قیمت آن میشود.
در واقع کل ارزش این سیستم، بر پایه اعتماد کاربران به پایداری قیمت در آینده است. یعنی اگر مردم باور داشته باشند که TerraUSD ارزشش را حفظ میکند، به خرید و فروش آن ادامه میدهند و سیستم زنده میماند.
مقاله پیشنهادی نویسنده: استیبل کوین الگوریتمی (Algorithmic Stablecoin) در مقابل استیبل کوین وثیقه شده (Collateralized Stablecoin)
چالشها و ریسکهای استیبل کوین الگوریتمی (Algorithmic Stablecoin)
این نوع استیبل کوینها برای اینکه عملکرد پایداری داشته باشند، به وجود تقاضای فعال و مداوم در بازار نیاز دارند. اگر سطح تقاضا از حد مشخصی پایینتر بیاید، ممکن است کل سیستم فرو بپاشد.
حتی تاریخ هم نشان داده که در شرایط بحرانی، هیچ تضمینی برای پایداری چنین سیستمهایی وجود ندارد. برای نمونه، در آوریل ۲۰۲۱ یکی از استیبل کوینها به نام Fei که قرار بود همیشه برابر با ۱ دلار باشد، دچار افت شدید ارزش شد و تا ۸۰٪ پایینتر از قیمت اولیه خود سقوط کرد.
موضوع مهم دیگر این است که استیبل کوین الگوریتمی (Algorithmic Stablecoin) برای حفظ قیمت، به معاملهگرانی متکی هستند که از فرصتهای آربیتراژ (خرید و فروش بر اساس اختلاف قیمت) استفاده میکنند. اما این افراد هیچ تعهد قانونی ندارند. بنابراین در زمانهایی که بازار دچار مشکل میشود، ممکن است این معاملهگران از بازار خارج شوند و کل سیستم را با مشکل مواجه کنند.
انواع استیبل استیبل کوین الگوریتمی (Algorithmic Stablecoin)
بهطور کلی، استیبل کوینهای الگوریتمی را میتوان به سه دسته تقسیم کرد که در ادامه هر یک را بررسی میکنیم:
۱. استیبل کوینهای الگوریتمی مبتنی بر ریبیس (Rebasing)
در این نوع استیبل کوین، تعداد کل توکنها در گردش ثابت نیست، بلکه بهصورت دورهای و خودکار تغییر میکند تا قیمت آن به یک عدد مشخص (مثلاً ۱ دلار) نزدیک شود. این فرایند با استفاده از الگوریتمی به نام Rebase انجام میشود.
برای مثال پروتکل Ampleforth ، قابلیتی به نام ریبیس دارد که هر ۲۴ ساعت، با توجه به میانگین قیمت توکن، تعداد توکنهای موجود در کیف پول کاربران را تغییر میدهد. اگر قیمت بالا رفته باشد، تعداد توکنها افزایش پیدا میکند و اگر قیمت پایین آمده باشد، از تعداد توکنها کم میشود. به این ترتیب، تلاش میشود تا قیمت به مرور به همان عدد ثابت (مثلاً ۱ دلار) برسد.
۲. استیبل کوینهای الگوریتمی سینیورژ (Seigniorage)
این مدل از استیبل کوینها معمولاً از دو نوع رمزارز مختلف استفاده میکنند:
- استیبل کوین اصلی (که هدفش حفظ قیمت ثابت است)
- توکن سهامی (که نقش پشتیبانی و تنظیم عرضه را دارد)
وقتی قیمت استیبل کوین بالاتر از عدد مشخصشده (مثلاً ۱ دلار) برود، سیستم از توکنهای سهامی استفاده میکند تا تعداد توکنهای اصلی را افزایش دهد. این افزایش عرضه باعث میشود فشار فروش بیشتر شده و قیمت دوباره به تعادل برسد.
در زمانهایی که قیمت کمتر از مقدار هدف باشد، سیستم برای تشویق کاربران به کاهش عرضه، نوعی اوراق قرضه دیجیتال منتشر میکند. در این زمان کاربران میتوانند توکنهای اصلی خود را بسوزانند (یعنی از گردش خارج کنید) و در عوض اوراق قرضه دریافت کنند. وقتی قیمت دوباره بالا رفت، این اوراق قابل تبدیل به استیبل کوین خواهند بود.
یکی از نمونههای معروف این نوع سیستم، پروتکل Basis Cash است که از سه نوع توکن استفاده میکند:
- Basis Cash) BAC): استیبل کوین اصلی
- Basis Shares) BAS): توکن سهامی
- Basis Bonds) BBond): اوراق قرضه دیجیتال
وقتی قیمت BAC بیشتر از ۱ دلار شود، سیستم توکنهای جدیدی چاپ میکند و آنها را بین دارندگان BAS توزیع میکند. این کار باعث افزایش عرضه و کاهش قیمت میشود. اگر هم قیمت BAC پایینتر از ۱ دلار بیاید، کاربران تشویق میشوند توکنهای خود را بسوزانند و در ازای آن اوراق قرضه دریافت کنند. زمانی که قیمت دوباره بالا رفت، میتوان این اوراق را با توکنهای جدید جایگزین کرد
۳. استیبل کوینهای الگوریتمی کسری (Fractional)
استیبلکوینهای الگوریتمی کسری (Fractional Algorithmic Stablecoins)، ترکیبی از دو نوع استیبلکوین دارای پشتوانه و استیبل کوین الگوریتمی است. یعنی هم از الگوریتم برای تنظیم عرضه و تقاضا استفاده میکنند و هم بخشی از ارز را با داراییهای واقعی پشتیبانی مینمایند. نتیجه این ترکیب، کاهش ریسکهای مربوط به نگهداری دارایی و تلاش برای ثبات بیشتر قیمت است.
یکی از معروفترین نمونههای این نوع، استیبل کوینی به نام Frax است. در این سیستم، دو نوع توکن وجود دارد:
- FRAX که ارزش آن معادل یک دلار طراحی شده است.
- FXS که نقش توکن مدیریتی را در این سیستم ایفا میکند.
مزایا و معایب استیبل کوین الگوریتمی (Algorithmic Stablecoin)
درست است که نوآوری در حوزه مالی میتواند فرصتساز باشد، اما همیشه هم به نفع کاربران نیست. گاهی برخی نوآوریها بهطور ذاتی ناپایدار طراحی میشوند، و بسیاری از پروژههای استیبل کوین الگوریتمی نیز در این دسته قرار میگیرند.
برای مثال، در بحران مالی سال ۲۰۰۸، بسیاری از ابزارهای مالی پیچیده و پرریسک باعث فروپاشی نظام مالی جهان شدند. نمونهای مشابه نیز در دنیای رمز ارزها رخ داد که با سقوط استیبل کوین TerraUSD (UST) همراه بود.
حالا بیایید مزایا و معایب این نوع استیبل کوینها را با هم بررسی کنیم:
مزایای استیبل کوین الگوریتمی (Algorithmic Stablecoin)
- این نوع ارزها بدون نظارت سازمانهای متمرکز فعالیت میکنند و همه چیز بر پایه کد نویسی انجام میشود.
- چون این ارزها نیازی به ذخیرهسازی داراییهای واقعی ندارند، خطاهای انسانی و ریسکهای مربوط به نگهداری کاهش مییابد.
- در این سیستم میتوان سود حاصل از تولید هر واحد ارز را اندازهگیری کرد؛ مشابه آنچه در سیستمهای پولی سنتی وجود دارد.
معایب استیبل کوین الگوریتمی (Algorithmic Stablecoin)
- این ارزها از نظر ساختاری آسیبپذیر هستند و در زمان کاهش تقاضا یا نوسانات بازار، به راحتی ثبات ارزشی خود را از دست میدهند.
- اگر میزان تقاضا از حد معینی کمتر شود، کل سیستم ممکن است از کار بیفتد.
- در شرایط بحرانی یا ابهام در بازار، رفتار هیجانی معاملهگران میتواند باعث کاهش شدید قیمت و سقوط کامل استیبلکوین شود.
نمونهای از بحران: سقوط TerraUSD
در شبکه Terra، از یک ساختار دو توکنی استفاده میشد:
- UST استیبل کوینی با هدف حفظ ارزش در ۱ دلار
- LUNA توکن حاکمیتی و پشتیبان UST
در این سیستم، کاربران میتوانستند با سوزاندن ۱ دلار از LUNA، به همان میزان UST تولید کنند و بالعکس. این مکانیسم کمک میکرد قیمت UST در حدود ۱ دلار باقی بماند.
اما در جریان یک حمله و فروش گسترده در بازار، قیمت UST از ۱ دلار پایینتر آمد. در واکنش، بنیاد LUNA سعی کرد با خرید UST و فروش بیتکوین، قیمت را به تعادل بازگرداند. این اقدام نتیجه عکس داشت و باعث کاهش بیشتر قیمت UST و سقوط همزمان ارزش LUNA شد.
سقوط UST نشان داد که استیبل کوین الگوریتمی بدون پشتوانه میتواند در شرایط بحرانی ناپایدار و خطرناک باشد. همین موضوع باعث شد مقامات جهانی خواستار قوانین و مقررات دقیقتر برای این نوع رمز ارزها شوند تا از تکرار چنین بحرانهایی در آینده جلوگیری شود.
آیا استیبل کوین الگوریتمی (Algorithmic Stablecoin) امن هستند؟
استیبل کوین الگوریتمی (Algorithmic Stablecoin) معمولاً بدون پشتوانه کامل عرضه میشوند و این موضوع باعث میشود در برابر نوسانات بازار، آسیبپذیر باشد. چون این نوع استیبلکوینها زیر نظر هیچ نهاد رسمی نیستند، ریسک زیادی برای سرمایهگذاران دارند.
یکی از مشکلات اصلی، این است که ارزش آنها به توکن حاکمیتی شبکه وابسته است. اگر ارزش این توکن افت کند، پشتوانه استیبلکوین هم از بین میرود. در واقع وقتی مردم به پشتوانه یک استیبلکوین شک میکنند، شروع به فروش گسترده آن میکنند که باعث افت شدید قیمت میشود. مثل هجوم مردم به بانک برای برداشت پولشان؛ که به «هجوم بانکی» معروف است. این اتفاق برای UST (استیبلکوین پروژه Terra) افتاد و باعث سقوط کامل آن شد.
به طورکلی استیبلکوینهای الگوریتمی ایدههای جالبی دارند، ولی هنوز خیلی از نظر امنیت و ثبات قابل اعتماد نیستند. اگر قصد سرمایهگذاری دارید، حتماً:
- اطلاعات دقیق درباره پروژه کسب کنید.
- پشتوانهها و ساختار آن را بررسی کنید.
- با دید بلندمدت و با احتیاط وارد شوید.
چون اگر پروژه دچار بحران شود، ممکن است هیچ راه برگشتی برای سرمایهتان وجود نداشته باشد.